Η νέα Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Δρ. Ιωάννης Παρίσης

Η Συνθήκη της Λισαβόνας, η οποία τέθηκε σε ισχύ την 1η Δεκεμβρίου 2009, εισάγει στις υφιστάμενες συνθήκες της ΕΕ – οι οποίες παραμένουν σε ισχύ – τις καινοτομίες που προέκυψαν από τη Διακυβερνητική Διάσκεψη του 2004, στα σημεία εκείνα που ειδικώς καθορίζονται από τις εν λόγω αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Η νέα Συνθήκη περιλαμβάνει δύο βασικές διατάξεις με τις οποίες τροποποιούνται αντιστοίχως η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ) και η Συνθήκη ίδρυσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ΣΕΚ). Η πρώτη διατηρεί την ονομασία της, ενώ η δεύτερη μετονομάζεται σε Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ένωσης (ΣΛΕ), η οποία Ένωση έχει ενιαία νομική προσωπικότητα.

Μεταξύ των κύριων τροποποιήσεων, ειδικώς στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας της Ένωσης, επισημαίνονται οι παρακάτω:

  • Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μετεξελίσσεται σε θεσμικό όργανο.
  • Δημιουργείται θέση Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου με θητεία 2,5 ετών, ο οποίος εκλέγεται από τις κυβερνήσεις των κρατών μελών. Αυτό σημαίνει ότι καταργείται η ανά εξάμηνο άσκηση της προεδρίας από τα κράτη μέλη.
  • Το Συμβούλιο της ΕΕ αποκτά δύο διαφορετικές συνθέσεις, αντί του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων και Εξωτερικών Σχέσεων (GAERC): ως Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων (GAC) και ως Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων (EAC). Στο τελευταίο προεδρεύει ο Ύπατος Εκπρόσωπος για την εξωτερική πολιτική και ασφάλεια και όχι η Προεδρία της Ένωσης.
  • Ο Υπουργός Εξωτερικών της Ένωσης που προβλεπόταν στο σχέδιο της Συνταγματικής Συνθήκης, ονομάζεται Ύπατος Εκπρόσωπος της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας. Προεδρεύει του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων, συμβάλλει με τις προτάσεις του στη διαμόρφωση της ΚΕΠΠΑ και διασφαλίζει την εφαρμογή των αποφάσεων που εκδίδουν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Συμβούλιο.
  • Δημιουργείται Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, η οποία θα συνεργάζεται στενά με τις διπλωματικές υπηρεσίες των κρατών μελών.  Η Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης θα απορροφήσει τη Γενική Διεύθυνση Εξωτερικών Σχέσεων, που λειτουργεί στα πλαίσια της Επιτροπής, και καλύπτει τρεις μεγάλους τομείς: εξωτερικές οικονομικές σχέσεις, γεωγραφικές και θεματικές υποθέσεις, ΚΕΠΠΑ και πολιτικό-στρατιωτική δομή για την ΚΠΑΑ.
  • Η ευρωπαϊκή πολιτική ασφάλειας και άμυνας (ΕΠΑΑ) – η οποία θα καλείται πλέον Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ) καθορίζεται με μεγαλύτερη σαφήνεια, διευρύνεται ως προς τις αποστολές, αποκτά σαφέστερη προοπτική να οδηγήσει στην κοινή άμυνα και προβλέπονται τα αφορώντα στην απόκτηση από την Ένωση, στρατιωτικών δυνατοτήτων.  Οι αποστολές των δυνάμεων της ΕΕ, που μέχρι τώρα αναφέρονται στις γνωστές ως «αποστολές Πέτερσμπεργκ», διευρύνονται.[1]
  • Mόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία. Ειδικές προβλέψεις υπάρχουν για την ανάπτυξη των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Ένωσης. Μεταξύ των άλλων, η Συνθήκη αναφέρεται στη μόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία (permanent structured cooperation), σύμφωνα με την οποία εκείνα τα κράτη μέλη που πληρούν υψηλότερα κριτήρια στρατιωτικών δυνατοτήτων και έχουν αναλάβει δεσμευτικότερες υποχρεώσεις στον τομέα αυτό. Ευρύτερη ανάπτυξη του θέματος γίνεται στη συνέχεια.
  • Η δυνατότητα ενισχυμένης συνεργασίας (enhanced cooperation), για θέματα που αναφέρονται και στην εξωτερική πολιτική και την ασφάλεια, προβλέπεται στον Τίτλο IV «Διατάξεις περί των Ενισχυμένων Συνεργασιών».
  • Ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής: Υπάρχει πρόβλεψη ότι «σε περίπτωση κατά την οποία κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα άλλα κράτη μέλη οφείλουν να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους, σύμφωνα με το άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών». Επίσης, η νέα Συνθήκη περιλαμβάνει ρήτρα αλληλεγγύης μεταξύ των Κρατών Μελών της Ένωσης, με την πρόβλεψη ότι «η Ένωση και τα Κράτη Μέλη της θα ενεργούν από κοινού µε πνεύμα αλληλεγγύης» για την πρόληψη τρομοκρατικής απειλής, την παροχή προστασίας του άμαχου πληθυσμού και των δημοκρατικών θεσμών και την παροχή αρωγής σε Κράτος Μέλος, στο έδαφός του, ώστε να αντιμετωπιστούν οι συνέπειες ενδεχόμενης τρομοκρατικής επίθεσης, καθώς επίσης και σε περίπτωση φυσικής ή ανθρωπογενούς καταστροφής.
  • Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποκτά καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας της Ένωσης. Στη νέα Συνθήκη ορίζεται ότι η γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ζητείται τακτικά για τις κύριες πτυχές και τις βασικές επιλογές τόσο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας, όσο και της κοινής πολιτικής ασφάλειας και άμυνας, και ενημερώνεται για την εξέλιξη των εν λόγω πολιτικών.

Με τη νέα Συνθήκη δημιουργείται στην πράξη μια νέα «τρόικα» της ΕΕ, συναποτελούμενη από τα τρία κύρια όργανα της ΕΕ: τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τον Πρόεδρο της Επιτροπής και τον  Ύπατο Εκπρόσωπο για την Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας.

Περισσότερες λεπτομέρειες μπορείτε να βρείτε στο νέο μου βιβλίο:

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΗΣ ΑΜΥΝΑΣ – Ευρωπαϊκή Πολιτική Ασφάλειας & Άμυνας.

Κυκλοφορεί εντός του Ιανουαρίου 2010


[1] Η ΚΠΑΑ «εξασφαλίζει στην Ένωση επιχειρησιακή ικανότητα βασισμένη σε μη στρατιωτικά και στρατιωτικά μέσα. Η Ένωση μπορεί να κάνει χρήση των μέσων αυτών σε αποστολές εκτός της Ένωσης προκειμένου να διασφαλίζει τη διατήρηση της ειρήνης, την πρόληψη των συγκρούσεων και την ενίσχυση της διεθνούς ασφάλειας, σύμφωνα με τις αρχές του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών» (άρθρο 42).

Advertisements
This entry was posted in Ευρωπαϊκή Ένωση and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s