ΝΑΤΟ: στο δρόμο για το Σικάγο

Αφγανιστάν και «Έξυπνη Άμυνα» στην ατζέντα της 25ης Συνόδου Κορυφής

(Άρθρο που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ΑΜΥΝΑ & ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ, τ. Απριλίου 2012) NATO-στο Δρόμο προς το Σικάγο-Παρίσης

Δρ. Ιωάννης Παρίσης
Υποστράτηγος ε.α., Διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης

Η 25η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ θα λάβει χώρα στο Σικάγο στις 20 και 21 Μαΐου. Οι σύνοδοι του ΝΑΤΟ λαμβάνουν χώρα γενικώς κάθε δύο χρόνια και εκτός από τους ηγέτες των κρατών-μελών της Συμμαχίας, συγκεντρώνουν ηγέτες χωρών με τις οποίες το ΝΑΤΟ έχει αναπτύξει ένα δίκτυο συνεργασίας μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Όπως δήλωσε ο Γενικός Γραμματέας της Συμμαχίας κατά τη σύνοδο των Υπουργών Εξωτερικών και Άμυνας στις Βρυξέλες στις 18-19 Απριλίου 2012, στη σύνοδο του Σικάγου, θα βρεθούν μαζί περίπου 60 χώρες και διεθνείς οργανισμοί. Επιπλέον, η φετινή σύνοδος του ΝΑΤΟ παρουσιάζει ειδικό ενδιαφέρον λόγω των παγκόσμιων γεγονότων.  Έτσι, ο Μάιος θα έχει ενδιαφέρον για το Σικάγο.

Ενόψει της ανόδου της Ασίας, κυρίως της Κίνας, πολλά συζητούνται τελευταίως, συχνά με ιδιαίτερη ένταση, και στις δύο ακτές του Ατλαντικού σχετικά με το αν και πόσο αποφασιστικά οι Ηνωμένες Πολιτείες μεταφέρουν τη στρατηγική τους κατεύθυνση προς την Ασία και κατ’ αυτό τον τρόπο θα χαθεί το ενδιαφέρον τους για τους παλιούς και αξιόπιστους συμμάχους τους στην Ευρώπη. Έχουν περάσει δεκατρία χρόνια από τότε που σύνοδος του ΝΑΤΟ έλαβε χώρα στις Ηνωμένες Πολιτείες – τον Απρίλιο του 1999 στην Ουάσιγκτον με την ευκαιρία της 50ης επετείου της ίδρυσης του ΝΑΤΟ. Έτσι, η πρόσκληση της αμερικανικής κυβέρνησης θεωρείται από κάποιους Ευρωπαίους ως ένα μήνυμα για την απόφαση των ΗΠΑ να μεταβάλουν τις στρατηγικές προτεραιότητές τους.

Οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν ότι ο κόσμος έχει αλλάξει και κατά συνέπεια είναι ανάγκη να έχουν την προσοχή τους στραμμένη προς τις ευκαιρίες και τις προσκλήσεις που αναδύονται από την άνοδο της Κίνας στην Ασία. Ωστόσο, δείχνουν ότι επιθυμούν στο μέλλον να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις σε στενή συνεργασία με τους φίλους και συμμάχους με τους οποίους μοιράζονταν τις ίδιες αξίες και οράματα, και με τους οποίους έχουν αναπτύξει στενές και σταθερές σχέσεις για δεκαετίες και πλέον. Εν προκειμένω έχει ενδιαφέρον η θέση του Υπουργείου Εξωτερικών της Γερμανίας, το οποίο εκφράζει την άποψη ότι η διατλαντική εταιρική σχέση ασφάλειας είναι ζωτικής σημασίας και ότι ο κόσμος θα είναι καλύτερος εάν Ευρωπαίοι και Αμερικανοί μείνουν μαζί. Για αμφοτέρους το ΝΑΤΟ παραμένει η «απαραίτητη συμμαχία».

Από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, το 1989, η μορφή του ΝΑΤΟ, η στρατηγική του αντίληψη και η σύνθεσή του έχουν πλήρως μεταβληθεί. Ίσως πλησιάζει η στιγμή για αλλαγές που θα έχουν ενδεχομένως ως συνέπεια την ανάγκη ανάληψης από τους Ευρωπαίους ουσιαστικότερων ευθυνών σε ότι αφορά τη Συμμαχία. Η Σύνοδοι Κορυφής του ΝΑΤΟ αποτελούν πάντοτε ορόσημα για ανάλογες εξελίξεις. Και στο Σικάγο πρόκειται να ληφθούν σημαντικές αποφάσεις, κυρίως για το Αφγανιστάν, αλλά και για το μέλλον της στρατιωτικής συνεργασίας και των σχέσεων του ΝΑΤΟ με τους εταίρους του.

Δέκα χρόνια από την έναρξη της αποστολής του ΝΑΤΟ στο Αφγανιστάν, έχει έρθει η ώρα της παράδοσης της ευθύνης ασφάλειας και σταθερότητας της χώρας στους ίδιους τους Αφγανούς. Η σύνοδος του Σικάγου θα πρέπει να καθορίσει με ποιο τρόπο ακριβώς θα γίνει αυτό μέσα στα επόμενα χρόνια. Εκείνο που σίγουρα θα αποφασιστεί είναι η από κοινού – από όλους τους συμμάχους – παράδοση της ευθύνης στους Αφγανούς, η οποία δεν θα πρέπει να έχει την μορφή εγκατάλειψης της χώρας αλλά συνέχισης μιας εταιρικής σχέσης της με τη Συμμαχία.

Όπως ανέφερε στις Βρυξέλες ο ΓΓ του ΝΑΤΟ κατά την υπουργική  σύνοδο, στις 18-19 Απριλίου 2012, στο Σικάγο το NATO και οι εταίροι του θα αποφασίσουν πώς θα υλοποιηθεί η μεταφορά της ευθύνης της ασφάλειας στους Αφγανούς μέχρι το τέλος του 2014 και πώς θα υποστηριχθεί όταν αυτή θα έχει ολοκληρωθεί. Ανακοίνωσε μάλιστα, ότι το ΝΑΤΟ κάλεσε τη Ρωσία να αποστείλει αντιπρόσωπο στη συνάντηση του Σικάγου, δεδομένου ότι είναι σαφές ότι η Ρωσία έχει ενδιαφέρον για την ασφάλεια στην ευρύτερη περιοχή του Αφγανιστάν.

Από το 1989 μέχρι σήμερα, ο αριθμός των κρατών μελών του ΝΑΤΟ έφθασε από τα 17 στα 28, συμπεριλαμβανομένων και κάποιων πρώην εχθρών. Κάποια κράτη που προήλθαν από τη διάλυση της ΕΣΣΔ, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, καθώς και χώρες των Δυτικών Βαλκανίων που δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ, ήρθαν πιο κοντά σ’ αυτό. Ο σύνδεσμος μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ έχει πλέον σταθερά θεμέλια.  Το 1997 τέθηκαν οι βάσεις της συνεργασίας με τη δημιουργία του NATO-Russia Founding Act. Αργότερα, το 2002, δημιουργήθηκε το Συμβούλιο ΝΑΤΟ-Ρωσίας (NATO-Russia Council  – NRC), το οποίο παρέχει ένα πλαίσιο διαβούλευσης επί τρεχόντων θεμάτων ασφάλειας και συνεργασίας στην πράξη, σε ένα ευρύ φάσμα αντικειμένων κοινού ενδιαφέροντος.

Η Συμμαχία έχει επίσης καθιερώσει συνεργασίες με τα μεσογειακά κράτη της Βόρειας Αφρικής καθώς και της Αραβικής Χερσονήσου. Η «Αραβική Άνοιξη» έχει αυξήσει το ενδιαφέρον για την περιοχή αυτή. Δεν πρόκειται η Συμμαχία να αναπτύξει κάποια στρατιωτική δράση αλλά, εκείνο που έχει σημασία είναι να ωφεληθούν οι χώρες αυτές από τις εμπειρίες που η Συμμαχία έχει αποκτήσει από την δημιουργία ενός διευρυμένου ευρωπαϊκού χώρου ασφάλειας εκτός από την περιοχή της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Η διασφάλιση ανάλογης σταθερότητας στη νότια περιφέρεια θα ήταν σημαντικό απόκτημα ασφάλειας για τους Ευρωπαίους και τους Βορειο-Αμερικανούς επίσης. Στο Σικάγο το ΝΑΤΟ θα επιδιώξει να κάνει κάποια πρόοδο προς αυτό τον στόχο.

Σε ότι αφορά στις στρατιωτικές δυνατότητες, τα ευρωπαϊκά κράτη, όπως άλλωστε και οι Ηνωμένες Πολιτείες, έχουν ήδη μια εμπειρία μειωμένων πόρων, και περιορισμού των αμυντικών τους προϋπολογισμών, ενώ δεν πρόκειται να υπάρξουν υψηλοί αμυντικοί προϋπολογισμοί στο μέλλον. Αυτό θα επιβάλει στους συμμάχους του ΝΑΤΟ να θέσουν προτεραιότητες και να δουν με προσοχή ποιες θα είναι οι ανάγκες τους στο μέλλον και ποιες όχι. Πάνω απ’ όλα όμως θα πρέπει να αποφασίσουν ποιους εθνικούς σχεδιασμούς θα πρέπει να διατηρήσουν, τι αμυντικά συστήματα να αποκτήσουν, και πώς και σε ποιους τομείς θα συνεργαστούν με έξυπνο και οικονομικό τρόπο. Αυτόν που εδώ και μια δεκαετία τουλάχιστον έχει αποκληθεί «έξυπνη άμυνα» και «έξυπνες προμήθειες» (“smart defense” και “smart procurement”) και έχει εφαρμοσθεί από κάποια κράτη σε εθνικό επίπεδο.

Η έξυπνη άμυνα μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο για τους εταίρους του ΝΑΤΟ για στενότερη εναρμόνιση των αμυντικών σχεδιασμών τους και των αμυντικών τους προμηθειών, και στενότερη συνεργασία με τη Συμμαχία. Επιπλέον, στο Σικάγο, οι ηγέτες των κρατών μελών του ΝΑΤΟ θα επανεξετάσουν το κείμενο της διακήρυξης της προηγούμενης συνόδου, που πραγματοποιήθηκε στη Λισαβόνα, στις 17-20 Νοεμβρίου 2010, και την αμυντική και την αποτρεπτική στάση της Συμμαχίας (συμβατική, πυρηνική και πυραυλική άμυνα). Παράλληλα θα καθοριστεί ο μελλοντικός ρόλος της Συμμαχίας στα θέματα του αφοπλισμού και του ελέγχου των εξοπλισμών.

Η έξυπνη άμυνα είναι μια ιδέα που ενθαρρύνει τους Συμμάχους να συνεργαστούν για την ανάπτυξη, απόκτηση και διατήρηση στρατιωτικών δυνατοτήτων ώστε να μπορούν να ανταποκρίνονται στα τρέχοντα προβλήματα ασφάλειας σύμφωνα με τη νέα στρατηγική αντίληψη της Συμμαχίας (ΝΑΤΟ Strategic Concept) η αποφασίσθηκε στη Σύνοδο Κορυφής της Λισαβόνας τον Νοέμβριο του 2010. Επιπλέον, η έξυπνη άμυνα του ΝΑΤΟ σημαίνει δυνατότητες δεξαμενής και διανομής δυνατοτήτων, θέτοντας προτεραιότητες και προσπάθειες συντονισμού με επιτυχέστερο τρόπο.

Μεταξύ των παραγόντων που οδηγούν στην αναγκαιότητα μιας έξυπνης άμυνας για το ΝΑΤΟ περιλαμβάνονται η κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας και τα πρόσφατα γεγονότα στη Μέση ανατολή. Από το 2008 η παγκόσμια οικονομία έχει βρεθεί στη χειρότερη περίοδό της από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Όλες οι κυβερνήσεις έχουν επιβάλλει περιορισμούς στους προϋπολογισμούς, οι οποίοι έχουν σοβαρές επιπτώσεις στις αμυντικές δαπάνες. Η κατάσταση αυτή έχει διευρύνει το χάσμα στρατιωτικών δυνατοτήτων μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και των Ευρωπαίων συμμάχων τους, και θα πρέπει να αντιμετωπισθεί ώστε να αποκατασταθεί κάποια σχετική ισορροπία.

Η έξυπνη άμυνα βασίζεται σε τομείς δυνατοτήτων οι οποίοι είναι κρίσιμοι για το ΝΑΤΟ, ειδικώς εκείνους που τέθηκαν στη Λισαβόνα το 2010. Πυραυλική άμυνα, πληροφορίες, επιτήρηση και αναγνώριση, διατήρηση ετοιμότητας, εκπαίδευση και προετοιμασία δυνάμεων. Η Σύνοδος του Σικάγου θα αποτελέσει ένα πρώτο αλλά ουσιώδες βήμα για την υλοποίηση της αντίληψης της έξυπνης άμυνας, με πιθανή την συμφωνία μεταξύ των Συμμάχων για μια σειρά συγκεκριμένων πολυεθνικών προγραμμάτων για την ανάπτυξη των ανάλογων δυνατοτήτων. Αυτό θα απαιτήσει κοινή συνεισφορά για μια νέα προσέγγιση όσον αφορά στην απόκτηση και διατήρηση των δυνατοτήτων που θα προσφέρει η έξυπνη άμυνα του ΝΑΤΟ μακροπρόθεσμα.

Δημοσιεύεται στο περιοδικό ΑΜΥΝΑ & ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ, τ. Μαΐου 2012:  NATO-στο Δρόμο προς το Σικάγο-Παρίσης  
Advertisements
This entry was posted in ΝΑΤΟ and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s