Ευτραπελία και βωμολοχία

aristotelis

Δρ Ιωάννης Παρίσης (*)

«Οἱ μὲν οὖν τῷ γελοίῳ ὑπερβάλλοντες βωμολόχοι δοκοῦσιν εἶναι καὶ φορτικοί, γλιχόμενοι πάντως τοῦ γελοίου, καὶ μᾶλλον στοχαζόμενοι τοῦ γέλωτα ποιῆσαι ἢ τοῦ λέγειν εὐσχήμονα καὶ μὴ λυπεῖν τὸν σκωπτόμενον· οἱ δ᾽ ἐμμελῶς παίζοντες εὐτράπελοι προσαγορεύονται, οἷον εὔτροποι.» (Αριστοτέλης Ηθικά Νικομάχεια, 1128a)

Οι περισσότεροι θα θυμούνται μία «ατάκα» του αξέχαστου Νίκου Σταυρίδη, σε μία από τις καλές παλιές ελληνικές ταινίες: «Τα μεταξωτά βρακιά θέλουν και επιδέξιους… άντε να μην το πω, άντε να μην το πω!» Και δεν το είπε. Όμως η κωμωδία δεν έχασε σε τίποτε, ίσως μάλιστα, υπονοώντας τη λέξη να κέρδισε σε εντυπώσεις. Μια λέξη που μπροστά στους βωμολόχους διαδόχους του στην κωμωδία, θα ήταν τελείως αθώα.

Στις δεκαετίες που πέρασαν τα πράγματα στην ελληνική κωμωδία εκτραχύνθηκαν. Η βωμολοχία και αισχρολογία και τα σεξιστικά υπονοούμενα, λόγω και έργω, είναι το σύνηθες, σε τηλεόραση και επιθεωρήσεις. Οι διάδοχοι του Σταυρίδη, του Βέγγου, και τόσων άλλων, προσπαθούν να «βγάλουν» γέλιο μέσα από την αισχροόγία, φθάνοντας συχνά στα άκρα. Συνήθως το «άλλοθι» που προβάλλουν είναι ο… Αριστοφάνης!

Ειδική αναφορά στο ζήτημα της βωμολοχίας κάνει ο Αριστοτέλης στο έργο του Ηθικά Νικομάχεια. Χρησιμοποιώντας μάλιστα την αντίληψή του περί της μεσότητας, τον βωμολόχο θεωρεί ως το αντίθετο του άξεστου («αγροίκου») ανθρώπου. Ο πρώτος εκφράζει την υπερβολή ενώ ο δεύτερος την έλλειψη. Το μέσο μεταξύ τους συνιστά η χαριτολογία (ευτραπελία) και αυτός που το εκφράζει είναι ο ευπρεπής και ευτράπελος.

Ο βωμολόχος, λέει ο Αριστοτέλης δεν μπορεί να αντισταθεί στο γελοίο και, αν πρόκειται να προκαλέσει γέλιο, ούτε τον εαυτό του ούτε τους άλλους ντρέπεται, και λέει τέτοια λόγια, που δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να πει ο καλλιεργημένος άνθρωπος, και μερικά απ’ αυτά ούτε να τα ακούσει. Κάνει επίσης αναφορά και στη χρήση της βωμολοχίας και αισχρολογίας στις κωμωδίες, γράφοντας ότι στις παλαιότερες αστείο ήταν η αισχρολογία, ενώ στις νεότερες (δηλαδή της εποχής του) αστείο είναι μάλλον ο υπαινιγμός.

Μπορούμε λογικά να υποθέσουμε ότι ο φιλόσοφος αναφερόμενος σε παλιές κωμωδίες εννοεί εκείνες του Αριστοφάνη, που προφανώς τον ενοχλούσαν, ενώ μας πληροφορεί ότι στην εποχή του τα πράγματα άλλαξαν, και επικράτησε περισσότερο η ευπρέπεια («ευσχημοσύνη»). Προφανώς, ο Αριστοτέλης είχε κατά νουν ότι ο Αριστοφάνης έφερε έμμεση ευθύνη για την καταδίκη του Σωκράτη, αφού κατηγορίες και λοιδορίες κατά του μεγάλου φιλοσόφου από τις κωμωδίες του, χρησιμοποιήθηκαν στη δίκη του από τους κατηγόρους του.

Στη δική μας εποχή τα πράγματα εξελίχθηκαν αντιστρόφως: από την ευπρέπεια φτάσαμε στην αισχρολογία.

(*) Ο Ιωάννης Παρίσης είναι Υποστράτηγος ε.α., Διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης, Πρόεδρος της Ακαδημίας Στρατηγικών Αναλύσεων. (www.acastran.gr) 

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s